Skisofrenie-terugval is ʼn algemene en kommerwekkende werklikheid in Suid-Afrika. Sowat een uit drie mense wat met die toestand leef, beleef ʼn terugval binne die eerste jaar ná diagnose.

ʼn Terugval word dikwels toegeskryf aan individue wat nie hul medikasie neem soos voorgeskryf nie, maar nuwe navorsing dui daarop dat gesondheidswerkers dit as ʼn simptoom van dieper strukturele uitdagings eerder as ʼn grondliggende oorsaak beskou.

Skisofrenie is ʼn chroniese en aftakelende versteuring wat ongeveer 1 uit elke 100 Suid-Afrikaners raak. ʼn Terugval kan diepgaande sielkundige en sosiale gevolge hê en ernstige mediese komplikasies meebring, insluitend ʼn verminderde reaksie op behandeling met verloop van tyd.

In ʼn studie wat in Global Mental Health gepubliseer is, het dr Retha Smit en kollegas van die Universiteit Stellenbosch (US) se Departement Psigiatrie die perspektiewe van klinici in die openbare sektor oor die oorsake van sulke terugvalle ondersoek.

“Ons bevindings toon dat klinici terugval nie as ʼn gebeurtenis met ʼn enkele oorsaak beskou nie, maar eerder as die gevolg van veelvuldige interaktiewe faktore,” sê Smit, hoofskrywer van die studie. “Dit beskryf hoe kliniese kwesbaarhede met sosiale druk, ekonomiese swaarkry, stigma en beperkings in die gesondheidsorgstelsel oorvleuel. Op hierdie manier speel die omgewing waarin sorg gelewer word, ʼn belangrike rol in die vorming van terugvaltrajekte.”

Terugval bly ʼn groot uitdaging in laer- en middelinkomstelande, waar geestesgesondheidsdienste dikwels oorlaai is en gebrekkige hulpbronne het. Hoewel terugval dikwels ooreenkomstig individuele gedrag beskryf word – veral nie-nakoming van behandeling – is hierdie perspektief ʼn oorsig van die breër sosiale en sistemiese hindernisse wat individue se vermoë om gesond te bly, beïnvloed.

Die navorsers het drie fokusgroepe vir die studie gebruik, wat bestaan het uit 14 klinici in Suid-Afrika se openbare sektor. Dit het psigiaters, mediese beamptes, psigiatriese kliniese assistente en psigiatriese verpleegkundiges, almal met ervaring in skisofreniesorg, ingesluit.

Ofskoon deelnemers nie-nakoming van medikasie konsekwent as die onmiddellike oorsaak van terugval geïdentifiseer het, het hulle beklemtoon dat hierdie gedrag dikwels deur onvoldoende sosiale en gesondheidsorgondersteuningstelsels aangedryf word. Bydraende faktore sluit armoede, werkloosheid, stigma, veiligheidskwessies en gefragmenteerde dienslewering in.

Beperkings in die gesondheidsorgstelsel speel ook ʼn belangrike rol. Klinici het beperkte toegang tot nuwer generasie antipsigotiese medikasie, medikasie-tekorte, vroeë ontslag weens bedtekorte en ʼn gebrek aan voldoende rehabilitasie en opvolgondersteuning ná ontslag uitgelig.

Terselfdertyd verkeer gesinsondersteuningstelsels dikwels onder druk weens finansiële beperkings en mededingende verantwoordelikhede, wat hul vermoë verklein om individue wat aan skisofrenie ly, doeltreffend te help. Boonop kan hoë vlakke van misdaad en bendegeweld mense ontmoedig om kliniekafsprake by te woon, terwyl stigma in beide gemeenskappe en die gesondheidsorgomgewing vertroue kan ondermyn en betrokkenheid by sorg kan verminder.

“In ons konteks van ʼn laer-middelinkomsteland hang voorkoming van terugval af van strategieë wat kliniese bestuur en intervensies om strukturele en sosiale faktore aan te pak, kombineer,” sê Smit.

Sy voeg by dat beleidsprioriteite die volgende moet insluit: die versterking van geestesgesondheidsorg op primêre vlak, die versekering van betroubare medikasieverskaffing, die uitbreiding van programme vir toesighoudende sorg en beroepsondersteuning, die implementering van stigmaverminderingsinisiatiewe, asook die bevordering van samewerking tussen sektore om veiligheidskwessies en ongelykhede in diensverskaffing aan te pak.