Die Universiteit Stellenbosch (US) se nuwe Viserektor: Akademies, Prof Liezl van Dyk, sien oral patrone: in 14-jaar hoofstukke, priemgetalle en die boog van 'n 42-jaar akademiese reis. Agter hierdie getalle lê 'n leierskapsfilosofie wat op luister, verbinding en langtermynimpak gegrond is.

Van Dyk het Woensdag 1 Julie, haar nuwe rol by die US opgeneem. Wanneer sy aan haar loopbaan terugdink, beskryf sy dit as 'n reeks hoofstukke wat haar pad in die akademie en leierskap gevorm het.

"Ek is nou twee-derdes deur my akademiese loopbaan," sê sy nadenkend. "As jy 'n akademiese loopbaan as ongeveer 42 jaar beskou, het ek 14 jaar aan die Universiteit van Pretoria en die Universiteit Stellenbosch deurgebring, waar ek onderrig gegee en op die akademiese 'fabrieksvloer' gewerk het; 14 jaar by die Noordwes-Universiteit, waar ek geleidelik deel van die 'ontwerpkamer' geword het en by beplanning, leierskap en uitvoering betrokke was; en nou lê daar nog 14 jaar voor my om tot strategiese verandering by te dra." 

Die getal 14 is meer as toeval, merk sy op. 

"Ek het nog altyd daarvan gehou om na patrone te soek," sê sy. "Veertien verteenwoordig elke hoofstuk in my loopbaan. As iemand wat van wiskunde– veral priemgetalle – hou, vind ek nogal iets bevredigends daarin." 

Vir Van Dyk is hierdie patrone egter bloot 'n manier om te besin oor wat voorlê.

"Die volgende 14 jaar is 'n geleentheid om regtig 'n nalatenskap te bou." 

Bou 'n nalatenskap 

Daardie gevoel van nalatenskap is nou aan die Universiteit Stellenbosch se Visie 2040 verbind, wat veel verder as 'n tipiese VR-termyn strek.

"Ek werk aan 'n visie wat verder strek. Dit is vir my belangrik – om deel te wees van veranderinge wat my sal oorleef." 

Van Dyk bring uitgebreide ondervinding in die hoër onderwys na die rol. Sy is 'n volle professor, 'n NNS-gegradeerde navorser en 'n professioneel geregistreerde bedryfsingenieur met meer as 27 jaar ondervinding in die sektor. Sy het haar PhD in bedryfsingenieurswese aan die US behaal.

Sy het vóór haar skuif na die US as Uitvoerende Dekaan van Ingenieurswese by die Noordwes-Universiteit gedien, waar sy vir akademiese bestuur, inskrywingsbeplanning, finansiële volhoubaarheid, infrastruktuurontwikkeling en fakulteitstransformasie verantwoordelik was.

Ondanks die feit dat sy 'n rol met beduidende strategiese verantwoordelikheid en optrede aanvaar het, sê Van Dyk haar eerste prioriteit is nie om met onmiddellike antwoorde te kom nie, maar om die instelling, sy mense en sy prioriteite te leer verstaan. 

"Ek beplan om die eerste paar weke te gebruik om te luister," sê sy. "Ek het in my onderhoud rondom die getal tien gewerk: Ek het tien minute gehad om my voorlegging te doen, ek het tien prioriteite gedeel, ek het gesê ek gaan tien weke gebruik om te luister en tien maande om 'n nalatenskap te begin lewer wat verder as tien jaar sal strek." Vir Van Dyk is luister noodsaaklik om betekenisvolle verandering moontlik te maak. Hierdie klem weerspieël 'n breër siening van leierskap: Universiteite slaag wanneer hulle verskillende dele verbind is, saamwerk en na 'n gedeelde visie beweeg. 

Prioriteite: Belyning van struktuur en strategie 

Een van haar eerste prioriteite is om te verseker dat die Universiteit se organisatoriese struktuur sy strategie ondersteun. Al mag dit ontwrigting veroorsaak, sien sy ontwrigting as 'n geleentheid om die instelling te versterk. "As 'n bedryfsingenieur sien ek universiteite as komplekse stelsels. Die uitdaging lê daarin om innovasie met die bewaring van dít wat werk te balanseer, terwyl onvermydelike ontwrigting benut word om positiewe verandering te fasiliteer."

Navigeer 'n veranderende hoër onderwyslandskap 

Van Dyk se aankoms by die US val saam met 'n tydperk van beduidende nasionale én internasionale verandering in die hoër onderwys. Sy sien hierdie ontwikkelende omgewing nie net as 'n uitdaging nie, maar ook as 'n geleentheid vir universiteite om opnuut die manier waarop hulle die samelewing dien, te herbedink. "Vinnige tegnologiese veranderinge, veranderende verwagtinge van die werkswêreld, deurlopende leer en selfs geopolitiek beïnvloed alles universiteite."

Sy beklemtoon ook verskuiwings in die hoër onderwys-ekostelsel, insluitende die opkoms van private universiteite, ontwikkelende finansieringsmodelle en 'n toenemende vraag na lewenslange leer. Hierdie ontwikkelinge vereis sorgvuldige oorweging van die Universiteit se grootte, vorm en strategiese posisie.

Dit is teen hierdie agtergrond dat Van Dyk die herstrukturering van die VR: Akademies se portefeulje by die US verwelkom om voorgraadse onderrig en leer en nagraadse en hoërgraadse studie onder een sambreel bymekaar te voeg. "Dit sê iets oor die strategiese rigting van die Universiteit as 'n navorsingsintensiewe instelling en om te verseker dat die hele studente-pyplyn doelbewus ontwerp en bestuur word."

Studentesukses wat verder strek as 'n graad 

Vir Van Dyk strek studentesukses baie verder as net die voltooiing van 'n kwalifikasie. Dit behels ook om gegradueerdes voor te berei om suksesvol in die werkplek te wees, 'n betekenisvolle impak te hê en 'n positiewe bydrae tot die samelewing te lewer. Sy glo hierdie verantwoordelikheid begin voordat studente by die universiteit aankom deur sterker skakeling tussen skole en hoëronderwysinstellings om akademiese voorbereiding te ondersteun, veral in wiskunde en wetenskap.

"Nuwelingstudente se gereedheid is 'n wêreldwye uitdaging," sê sy. "Die vlak van voorbereiding in wiskunde en wetenskap is in Suid-Afrika van besondere belang en dit het 'n direkte invloed op studentesukses." 

Sy beklemtoon ook die belangrikheid daarvan om eerste-generasie studente te ondersteun, wat dalk nie toegang het tot netwerke en leiding wat ander as vanselfsprekend aanvaar nie. "Ons sien meer studente wat nie daardie natuurlike ondersteuningsisteem het nie," sê sy. "Dit hou verband met finansies, maar ook met rolmodelle, advies en loopbaanbegeleiding. Soos ons transformasie nastreef, moet ons hiervan bewus wees en maniere vind om daardie gapings te vul deur mentorskapprogramme, studenteondersteuning, portuurgroep-rolmodelle en meer."

Sy beklemtoon ook die belangrikheid van ondersteuning vir eerste-generasie studente wat dalk nie toegang tot netwerke en leiding het wat ander as vanselfsprekend aanvaar nie. "Ons sien meer studente wat nie daardie natuurlike ondersteuningstelsel het nie," sê sy. "Dit hou verband met finansies, rolmodelle, raad en loopbaanbegeleiding. Ons moet in ons nastrewing van transformasie hiervan bewus wees en maniere vind om daardie gapings deur mentorskapprogramme, studenteondersteuning, portuurgroep-rolmodelle en meer te vul."

Terselfdertyd waarsku sy daarteen om universiteit as die enigste pad ná skool te sien. 'n Sterk hoëronderwys-ekostelsel vereis meer beroepsrigtings en uiteenlopende leertrajekte. 

Transformasie en die mag van rolmodelle 

As 'n vrou in ingenieurswese en lid van die senior universiteitsbestuur word Van Dyk dikwels deur jonger vroue genader wat loopbaanadvies soek. Haar dogter, Karla, het vroeër vanjaar met 'n graad in bedryfsingenieurswese aan die Noordwes-Universiteit gegradueer, nadat sy die program voltooi het wat Van Dyk help opstel het. Sy is tans besig met haar meestersgraad in bedryfsingenieurswese met spesifieke verwysing na gesondheidstelselingenieurswese. 

"Ek het nooit myself as ''n vrou in die ingenieurswese of 'n vrou in bestuur' beskou nie," sê sy. "Maar ek besef dit is hoe ek gesien word, en dit is 'n voorreg om 'n rolmodel te wees. Rolmodelle is uiters magtig." 

Vir Van Dyk strek transformasie verder as net verteenwoordiging. Dit gaan daaroor om 'n omgewing te skep waar elke student en personeellid die geleentheid het om sukses te behaal. Dit sluit in dat hulle voortdurend heroorweeg of dít wat en die manier waarop universiteite onderrig, relevant bly ten einde te verseker dat kurrikula internasionale én Afrika-perspektiewe weerspieël, digitale innovasie omarm waar dit waarde toevoeg, en 'n kultuur bevorder waar uitnemendheid, insluiting en maatskaplike geregtigheid mekaar versterk.

"Transformasie gaan daaroor om deure oop te maak," sê sy. "Beurse is deel daarvan, maar net so is sigbare rolmodelle, ondersteunende omgewings en die skep van geleenthede vir mense om hulle potensiaal te bereik." 

Bou vennootskappe en verbintenisse

Internasionalisering is nog 'n baie belangrike fokusgebied. Van Dyk sien geleenthede om wêreldwye vennootskappe en alumni-verhoudings te versterk deur gesamentlike grade, gedeelde toesig en samewerkende navorsingsprojekte wat nagraadse studente betrek.

Terugkeer na Stellenbosch, terugkeer na verandering 

Stellenbosch is geensins vreemd vir Van Dyk nie. Sy het van 2006 tot 2013 as senior dosent in die Fakulteit Ingenieurswese en as senior adviseur in e-leer by die Sentrum vir Onderrig en Leer gedien. Haar seun, Tobias, nou 'n tweedejaarstudent in bedryfsingenieurswese, is ook op Stellenbosch gebore. Sy is getroud met prof Tobie van Dyk, 'n toegepaste taalkundige wat tans die Hoëronderwyssektor-ondersteuningsprogram (HESSP) by die Suid-Afrikaanse Sentrum vir Digitale Taalbronne (SADiLaR) lei.

Sy keer egter terug na 'n instelling – en 'n hoëronderwyslandskap – wat aansienlik verander het en steeds deurlopend ontwikkel. 

"Ek is terug en ek gaan deel van die verandering wees." 

Oor die pad vorentoe sê Van Dyk sy sien haar rol as een waarin sy al die kolletjies verbind, verhoudings bou en oor funksies heen werk. Om oor verskillende silo's heen in 'n universiteit te werk, raak al hoe belangriker en bly uitdagend, maar dit is ook iets wat sy glo sy goed kan doen en waarna sy uitsien.

Op die lange duur is sy daartoe verbind om te verseker dat hierdie verbintenisse en samewerkings tot 'n blywende nalatenskap bydra wat met die Universiteit Stellenbosch se Visie 2040 strook – een wat die instelling se impak vir toekomstige generasies versterk.