Leierskapslesse aan die Universiteit Stellenbosch (US) vind soms buite lesingsale en vergaderkamers plaas.

In plaas daarvan ontvou hulle in die universiteit se weivelde, omring deur bome en berge, waar twee Appaloosa-merries studente en personeel stilweg langs 'n ander leierskapspad lei.

Terwyl Maties Perdryklub meestal met perdry geassosieer word, bied die klub sedert 2017 sessies in lyftaal en leierskap aan, verduidelik prof Sandra Swart van die Afrika-Antroposeennavorsingsentrum en die Departement Geskiedenis. Deur middel van perd-ondersteunde leer help die program deelnemers om selfvertroue, selfgeldendheid en selfbewussyn te ontwikkel.

Hierdie werk is nou formeel gekonsolideer in ’n gestruktureerde, navorsingsgebaseerde program bekend as HERD (Human Embodiment, Relationality & Dynamics). “HERD herverbeeld leierskap as ’n beliggaamde, relasionele praktyk eerder as ’n vyandige of hiërargiese een,” verduidelik Swart. “In Suid-Afrika se konteks van institusionele en sosiale kompleksiteit, help die projek om te verken hoe etiese, nie-dwingende leierskap lyk wanneer dit gegrond is op selfregulering en verhoudingsverantwoordelikheid.”

US as ’n baanbreker

Swart sê die US is tans die enigste universiteit in die land met fasiliteite wat hierdie soort program moontlik maak, wat dit in ’n unieke posisie plaas om navorsing en innovasie op hierdie gebied te dryf. “HERD posisioneer Maties Perdryklub nie net as ’n ontspanningsgeleentheid nie, maar as ’n innoverende platform vir studenteontwikkeling binne die Universiteit se breër transformerende studente-ervaring.”

Sy verduidelik dat die program ook 'n teenvoeter bied vir baie van die hedendaagse druk. “Die wêreld is dikwels oorgestimuleerd, hoogs tegnologies en afgesonderd. Die HERD-program is ontwerp om al hierdie negatiewe kragte in ons lewens teen te werk.” HERD put uit navorsing oor senuweestelselregulering, nie-verbale kommunikasie, groepsdinamika, etologie en mens-dier-interaksie, en bied ervaringsgerigte sessies waar deelnemers deur interaksie leer eerder as deur instruksie.

In grondgebaseerde oefeninge werk studente saam met perde as hul onderwysers. “Die lesse is eenvoudig en treffend,” sê Swart. “Perde reageer nie op woorde nie. Hulle reageer op koherensie. Hulle merk spanning, afleiding, onsekerheid en kalmte op. Hul reaksies maak sigbaar hoe ons teenwoordigheid, intensie en regulering vertroue en groepsdinamika intyds vorm.”

Leierskap herbesin

Vir baie deelnemers, veral vrouestudente of diegene wat soos buitestanders in tradisionele leierskapsruimtes voel, bied die ervaring ’n kragtige alternatief vir konvensionele leierskapsopleiding. “Ons wil nie dominansie, hiërargie of patriargale idees van leierskap herhaal nie,” sê Swart. “Wat ons wil ondersoek, is ander maniere om jouself te laat geld: leierskap sonder dominansie, selfvertroue sonder aggressie en grense sonder dwang.”

Op sy mees basiese vlak skep die program ook ruimte vir studente om van digitale omgewings weg te kom en tyd buite saam met die perde deur te bring, Aztec en haar dogter, Voodoo, wat 12 jaar gelede in die universiteit se stalle gebore is.

Daar is geen koste verbonde aan interaksie met die perde nie, en studente kan Swart kontak om ’n tyd te reël om die perde te besoek. Swart merk op dat die impak van hierdie interaksies verbasend diepgaande kan wees. Sy verwys na wat navorsers “velhonger” noem – die groeiende gevoel van liggaamlike ontbering wat mense ervaar wanneer hulle betekenisvolle fisieke aanraking kortkom. Vir studente wat ver van die huis af woon, dikwels geskei van familie of selfs die troos van ’n gesinstroeteldier, kan tyd saam met die perde ’n gevoel van kalmte en begronding bied.

Leer deur die liggaam

Benewens hierdie informele oomblikke van verbintenis bied die program ook gestruktureerde perd-ondersteunde leersessies waar deelnemers in klein groepies werk. In hierdie interaksies word die perde onderwysers.

Dr Anell Daries, ’n dosent by die US se Sentrum vir die Studie van die Nadraai van Geweld en die Strewe na Herstel​ (AVReQ), het by die program aangesluit as fasiliteerder sowel as deelnemer. Sy sê die ervaring beklemtoon hoe leierskap deur die liggaam sowel as deur woorde gekommunikeer word. Baie van haar navorsing fokus op die liggaam en hoe sekere begrippe van ras, geslag, klas en ander sosiale strata op die liggaam afgedruk en dan deur individue geïnternaliseer word.

Om met perde te werk, bied verskillende maniere van kennis deur sig, aanraking en gehoor, voeg sy by. “Jy moet fisiek jou liggaam, jou postuur en hoe jy voorkom, verander.” Sy merk op dat die ervaring onverwags emosioneel was. “Daar is ’n intensiteit wat verder strek as net die persoon wat die oefening doen. Dit beïnvloed die hele groep wat die oefening dophou.”

Die perd respekteer nie grense of hiërargieë nie, wat deelnemers dwing om hul definisie van leierskap te heroorweeg, verduidelik sy. Daries merk ook op dat tradisionele leierskapsopleiding dikwels lineêr is, met instrumente wat goed werk in “ideale” situasies. Dit stel selde maniere voor om die spanning te hanteer wat leiers dikwels teëkom.

’n Kragtige persoonlike oomblik

Vir die studentedeelnemer Cleo Saal was die ervaring haar eerste interaksie met ’n perd. Sy het by die perdekamp aangekom onseker oor wat om te verwag, maar is gou op haar gemak gestel toe Swart verduidelik het dat die ruimte vry van titels of hiërargieë is. “Ons was almal net mense,” onthou Saal.

Saal het interaksie met Aztec gehad, wat, soos Swart skertsend sê, die mees positiewe evaluerings van deelnemers ontvang. Tydens die oefening het Swart Saal gevra om oor twee kontrasterende herinneringe te besin. Een was diep pynlik en die ander het dankbaarheid en hoop ontlok. Saal sê sy het nie besef watter impak die oefening op haar sou hê nie. Toe sy die pynlike herinnering herleef, het sy aan Aztec geraak. “Ek het nie nodig gehad om iets te sê nie; sy het dit onmiddellik gevoel.” Die perd het effens gespanne geraak voordat sy weggestap het.

Die oomblik was nie net vir Saal kragtig nie, maar ook vir die groep wat die oefening waargeneem het. “Daar was ’n verandering in die atmosfeer,” onthou sy. “Almal kon die intensiteit van daardie oomblik voel. Ek het dadelik begin huil.” Later, toe Saal haar fokus na ’n herinnering van dankbaarheid en hoop verskuif het, het die interaksie verander. Aztec het weer nadergekom en haar toegelaat om haar aan te raak en te streel. “Ek het onmiddellik daardie oombliklike verbintenis tussen ons twee gevoel,” sê Saal. “Ek het so gesien en gehoor gevoel.”

Verbintenis by die sentrum

Alhoewel die program nie bedoel is om terapeuties te wees nie, erken Swart dat werk met perde sterk emosies kan ontlok. Daar is ’n psigiater aan die program verbonde wat op bystand is indien deelnemers ondersteuning benodig.

Vir Swart kan die sleuteluitkoms van die HERD-program in een woord opgesom word: verbintenis. “Dit is hoe ons ChatGPT verslaan – deur studente en personeel ’n outentieke ervaring te gee,” benadruk sy. “Perde kan nie as speletjies geklassifiseer word nie (gamified). Ons leef in ’n raserige wêreld. Perde hou nie van geraas nie, daarom dwing hulle ons om stil te wees.” Dit is binne daardie stil ruimte dat deelnemers dikwels iets fundamenteels ontdek: leierskap begin nie met gesag nie, maar met bewustheid en verbintenis.

Notas:

• Die program is gratis en oop vir alle studente en personeel.
• ’n Eenmalige tweeuur-sessie word deur prof Swart by Maties Perdryklub aangebied.
• Kontak: Prof Sandra Swart – [email protected].