Meertaligheid behoort nie bloot as ’n beleidsvereiste beskou te word nie, maar ’n kragtige instrument vir leer, deelname en behoort in die hoër onderwys te wees.

Dit was die sentrale boodskap by ’n werksessie getiteld Gemeenskapsbou deur meertaligheid: ’n Blik op akademiese ruimtes, aangebied tydens die Universiteit Stellenbosch (US) se eerste Onderrig-Leer-Assesseringsdag (OLA) op 18 Mei.

Tydens die werksessie wat deur ’n fasiliteringspan van die US Taalsentrum ontwikkel is, met insette deur Helga Sykstus en Sanet de Jager, is dosente aangemoedig om meertaligheid as ’n geleentheid te sien om onderrig en leer te verstewig.

Die sessie, gefasiliteer deur dr. Arné Binneman, Selene Delport, Eduard de Kock en dr. Kim Wallmach, het praktiese maniere ondersoek hoe meertalige benaderings tot meer inklusiewe akademiese omgewings kan bydra.

“Meertaligheid bestaan reeds in ons klaskamers. Die vraag is hoe ons geleenthede kan skep vir studente om die linguistiese hulpbronne waaroor hulle reeds beskik ter ondersteuning van leer te gebruik,” het Binneman gesê.

Deelnemers is aangemoedig om erkenning te gee aan die diverse taalrepertoires wat studente na die klaskamer bring, hetsy Engels, Afrikaans, Xhosa, of Suid-Afrikaanse Gebaretaal, en vele ander tale. In plaas daarvan om hierdie tale as struikelblokke te sien het die werksessie juis hul waarde as ondersteunende hulpbron vir begrip, deelname en selfvertroue benadruk.

Tydens die sessie is meertalige klaskamerpraktyke met die US se groter verbintenis tot transformasie, gemeenskapsbou en die bevordering van ’n meertalige ingesteldheid in verband gebring. Deelnemers het deur refleksie en besprekings maniere oordink hoe institusionele beleid in betekenisvolle klaskamerpraktyk omgesit kan word.

Praktiese strategieë vir meertalige klaskamers

Een van die hoofoogmerke van die werksessie was die verkenning van drie praktiese strategieë: meertalige terminologie, transtaling (translanguaging) en opvoedkundige tolking.

Tydens die bespreking oor meertalige terminologie is daar aangedui hoe die verduideliking van sleutelkonsepte oor tale heen studente se konseptuele insig kan verdiep. Meertalige verduidelikings kan meer as ’n eenvoudige vertaaloefening wees, dit kan verskillende betekenislae blootlê en toegang tot komplekse akademiese konsepte ondersteun.

Deelnemers het voorbeelde uit hul eie dissiplines gedeel. Een groep het byvoorbeeld die konsep “auto-rhythmicity” in die mediese fisiologie ondersoek en gemeld dat verduidelikings in Afrikaans die konsep toegankliker kan maak voordat verdere verduidelikings in ander tale volg. Nog ’n deelnemer het besin oor hoe ’n Engelse term soos “vacuum cleaner” meer deursigtig kan word aan die hand van die Afrikaanse ekwivalent “stofsuier”, wat illustreer hoe taal betekenisoordrag ondersteun.

Die werksessie het ook die konsep transtaling bekyk, wat veronderstel dat meertalige studente spontaan verskeie tale gebruik om inligting te verstaan, probleme op te los en begrip te kommunikeer. In die praktyk beteken dit dat studente ’n konsep in een taal bespreek, notas in ’n ander afneem en hul bevindings byvoorbeeld in Engels aanbied.

Deelnemers het maniere ondersoek hoe hierdie praktyke deur meertalige besprekings, woordelyste opgestel deur studente, portuurgroepverduidelikings en konsep-terugvoer by onderrig ingewerk kan word.

Die besprekings het ook spesifiek na die samewerkende aard van meertalige leer verwys. Deelnemers het gemeld dat meertalige benaderings effektief kan wees selfs al sou dosente nie al die tale praat wat in die klaskamer verteenwoordig word nie. In plaas daarvan kan studente hul eie linguistiese kennis gebruik en mekaar se leer ondersteun, wat ’n meer deelnemende en inklusiewe omgewing skep.

Opvoedkundige tolking was die derde besprekingspunt. Tolking is aangebied as een van verskeie instrumente wat aanvullende tweetaligheid ondersteun en studentedeelname en -begrip kan verbeter. Deelnemers het besin oor praktiese maniere om toegang tot tolkdienste uit te brei, waaronder QR-kodeskakels, SUNLearn-hulpbronne en anonieme terugvoerinstrumente.

Leer deur deelname

Die werksessie het dieselfde beginsels toegepas as dié wat in die besprekings gebruik is. Deelnemers is genooi om klaskamerervarings te deel, taalverwante uitdagings te bespreek en kernbegrippe in hul dissiplines te identifiseer wat by meertalige benaderings kan baat.

Dosente het later in die sessie realistiese onderrigscenario’s uit die Stellenbosch-konteks ondersoek en maniere bespreek hoe studente se linguistiese hulpbronne aangewend kan word om leer te ondersteun, selfs wanneer dosente nie self al die tale praat wat in die klaskamer gepraat word nie.

Volgens die fasiliteerders was een van die belangrikste gevolgtrekkings uit die werksessie die besef dat meertaligheid in wese verhoudingsgedrewe is. Dit beïnvloed persepsies oor wie erkenning in akademiese ruimtes geniet, wie in staat is om deel te neem en wie se kennis en ervarings na waarde geskat word. Alhoewel Engels steeds voorkeur in vele akademiese en professionele kontekste geniet, is meertalige praktyke volgens die werksessie ’n manier om studente te help om dieper konseptuele insigte te ontwikkel, terwyl vakterminologie ook na behoefte na hul betrokke velde uitgebrei moet word.

Teen die einde van die sessie het deelnemers die institusionele beleid verken, oor hul eie onderrigpraktyke besin, en praktiese strategieë ondersoek om meertalige benaderings in hul klaskamers toe te pas.

Die werksessie het met ’n duidelike boodskap afgesluit: meertaligheid kan ’n praktiese manier wees om duideliker begrip, betekenisvoller deelname, meer inklusiewe klaskamers en sterker akademiese gemeenskappe te bou.

• Die werksessie is deur die fasiliteringspan van die US Taalsentrum aangebied, met bydraes deur Helga Sykstus en Sanet de Jager. Die artikel is gegrond op besinnings deur dr. Arné Binneman, dr. Kim Wallmach en Susan Lotz.