Baie asielsoekers probeer geweld, vervolging en trauma in hulle geboorteland ontvlug, net om in Suid-Afrika voor nuwe uitdagings – aangehits deur xenofobie, uitsluiting en verkeerde inligting – te staan te kom. 

"Hulle laat een oorlog agter om hier 'n ander soort oorlog – xenofobie – te kom beleef," sê Yeukai Chideya, 'n navorser by die Universiteit Stellenbosch (US) se Instituut vir Lewensverloop Gesondheidsnavorsing. 

Die US se Afdeling vir Gesondheidstelsels en Openbare Gesondheid en die Instituut vir Lewensloop Gesondheidsnavorsing, in samewerking met vennote aan die Universiteit van Kaapstad, die Universiteit van Wes-Kaapland en Wits, het verlede week (19 Junie) 'n simposium met die titel "Toon moed en solidariteit met vlugtelinge en migrante in Suid-Afrika" by die Tygerberg-kampus aangebied.

Die geleentheid, wat op die vooraand van Wêreldvlugtelingdag (20 Junie) gehou is, het navorsers, burgerlike organisasies en asielsoekers bymekaar gebring om die uitdagings wat vlugtelinge en migrante in die gesig staar, te bespreek, terwyl hulle maniere ondersoek het om sterker verhoudings tussen migrante en die gemeenskappe wat hulle ontvang, te bou.

Prof René English, hoof van die Afdeling Gesondheidstelsels en Openbare Gesondheid, het die simposium geopen deur erkenning aan die universele reg op gesondheidsorg en ander dienste te gee. "Dit is belangrik om die faktore te verstaan wat die gesprek rondom migrasie dryf," het sy met verwysing na verslae van migrante wat verhinder is om mediese sorg te soek, gesê. 

'n Potsending wat deur Sunday World gefasiliteer is, het sommige van hierdie kwessies verder ondersoek, met kenners wat die werklikhede wat migrante en vlugtelinge in Suid-Afrika in die gesig staar, bespreek het. Prof Hassan Mahomed, spesialis in openbaregesondheidsgeneeskunde by die Wes-Kaapse regering se Departement van Gesondheid en 'n medewerker van die US se Afdeling vir Gesondheidstelsels en Openbare Gesondheid in die Departement Globale Gesondheid, het gedurende hierdie potsending opgemerk dat xenofobiese houdings teenoor Afrika-migrante in Suid-Afrika toenemend deur persepsies aangevuur word dat migrante vir werkloosheid en druk op openbare dienste verantwoordelik is. "Migrante en vlugtelinge maak minder as 5% van ons bevolking uit. Om te beweer hulle steel werk of dat hulle Suid-Afrikaners ontheem is 'n mite," het hy gesê.

Kyk: <https://www.youtube.com/watch?v=aTpU95tZ-Rs

Navorsers en aktiviste wat in immigrantgemeenskappe werk, het by die simposium gapings in administratiewe stelsels uitgelig wat asielsoekers van indiensneming, onderwys en ekonomiese geleenthede uitsluit. Sprekers het ook die gebruik van die term "onwettige" migrante uitgedaag en daarop gewys dat burokratiese vertragings in Suid-Afrika se migrasiestelsel daartoe bygedra het dat mense ongedokumenteerd bly terwyl hulle wag dat hulle aansoeke verwerk word. Daar moet eerder na gedokumenteerde en ongedokumenteerde migrante verwys word. 

Besprekings het ook op verkeerde inligting oor waarom mense hulle land verlaat, gefokus. Migrante, vlugtelinge en asielsoekers is nie 'n homogene groep nie: Mense verlaat hulle lande om verskillende redes en kom met verskillende behoeftes en ervarings in Suid-Afrika aan. 

Hircil Ngoie, die stigter van die Umoya-jeugstigting, 'n bemagtigingsinisiatief wat op die jeug fokus, het meer as 20 jaar gelede saam met sy ma en sib uit die Demokratiese Republiek van die Kongo (DRK) gevlug. Hulle het later by Ngoie se pa, wat gedwing was om die DRK te verlaat om politieke geweld te ontvlug, aangesluit.

Suid-Afrika is dus die enigste tuiste wat Ngoie ken, maar ná sy pa se afsterwe in 2020 is hy sonder die nodige dokumentasie gelaat om in die land te bly. "Ek was ongeveer drie jaar oud toe ek na Suid-Afrika gekom het. Dit beteken ek het nie persoonlik die besluit geneem om te migreer nie. Suid-Afrika is die land waarin ek grootgeword, skoolgegaan, verhoudings opgebou en my begrip van die wêreld ontwikkel het." 

Hy het aan die gehoor verduidelik hoe vertragings, hernuwings en ondoeltreffende administratiewe prosesse veral die kinders van vlugtelinge en asielsoekers raak wat die grootste deel van hulle lewe in hierdie land deurgebring het. "Ek glo daar is 'n belangrike gesprek wat moet plaasvind oor dokumentasiestabiliteit, regsidentiteit, toegang tot geleenthede en die langtermynwerklikhede wat die vlugtelingjeug in die land in die gesig staar." 

Neva Smith, 'n maatskaplike werker wat saam met die Traumasentrum vir Oorlewendes van Geweld en Marteling gewerk het, het dit weereens beklemtoon dat dokumentasievertragings een van die vele uitdagings is wat asielsoekers en vlugtelinge in die gesig staar. Hulle moet ook met ekonomiese onsekerheid, toegang tot behuising en veiligheidskwessies worstel. "Daar is voortdurende vrees, sosiale isolasie en eensaamheid." Hierdie ervarings word dikwels deur beperkte toegang tot noodsaaklike dienste versterk. "Elke geweierde diens kan die boodskap van 'ek is nie veilig nie; ek is nie welkom nie’ versterk.”

Chideya het aan die hand van haar ondervindings in haar werk saam met die Traumasentrum oor die belangrikheid daarvan gepraat om die waardigheid van mense in krisis te herstel. Sy het opmerkings herhaal wat gedurende die Sunday World-potsending gemaak is dat daar spesifiek op skole gefokus moet word, aangesien xenofobie reeds daar 'n bykomende laag tot afknouery en geweld byvoeg. "As ons nie die xenofobiese retoriek wat nou in skole voorkom, aanspreek nie, gaan ons kinders grootmaak wat net sal weet dat geweld deur konflik of meningsverskille hanteer word," het sy gesê. 

Mahomed en Chideya het gesê universiteite het 'n uiters belangrike rol om in die generering van bewyse en die skep van ruimtes vir moeilike gesprekke te speel. In die demokratiese era het Suid-Afrikaanse universiteite doelbewus met instellings regoor Afrika geskakel, het Mahomed gesê. "Hulle het samewerkings opgebou en dit is 'n geleentheid om hierdie kwessie na daardie besprekings te bring." 

Deelnemers aan die simposium het 'n omroep gedoen om dieper betrokkenheid tussen die regering, die burgerlike samelewing en nie-regeringsorganisasies, veral vóór die sperdatum van 30 Junie wat groepe aan ongedokumenteerde migrante gegee het om die land te verlaat. Studente het vertel hoe vals inligting op sosialemediaplatforms spanning in hulle gemeenskappe aangevuur het.

Hulle het opgemerk dat gesprekke oor migrante en vlugtelinge verantwoordelik en ingelig moet wees, met oplossings wat in oorleg met die gemeenskappe wat geraak word, bereik word. "Dit is een stap op 'n pad (om oplossings te vind). Ons moet meer jongmense by hierdie besprekings betrek," het Mahomed gesê.