Terwyl Suid-Afrika voorberei om volgende maand die 50ste herdenking van die 1976 Soweto-opstand te gedenk, het die Universiteit Stellenbosch (US) se jaarlikse Jeugdaglesing teruggekeer na een van die bepalende vrae wat die land se jonger generasie in die gesig staar: Wat gebeur ná die gradeplegtigheid wanneer geleenthede buite bereik bly?

Die lesing, met die titel “Bridging the gap between higher education and youth unemployment”, is op 15 Mei in die Attie van Wijk-ouditorium by die Fakulteit Teologie gehou. Dit het studente, akademici en ondersteuningspersoneel saamgebring vir 'n diepsinnige bespreking oor ongelykheid, indiensneembaarheid en die onsekere oorgang van die universiteit na die werksplek.

Die geleentheid is aangebied deur die Fakulteit Teologie in vennootskap met die Sentrum vir die Bevordering van Sosiale Impak en Transformasie (CASIT). Dit het afgespeel teen die agtergrond van Suid-Afrika se verergerende werkloosheidskrisis en die deurlopende debatte oor die rol van hoër onderwys in die hantering van maatskaplike onreg.

In sy verwelkomingsboodskap het die dekaan van die Fakulteit Teologie, prof Reggie Nel, besin oor die historiese betekenis van die Jeugdag-lesingreeks, wat in 2016 begin het tydens die herdenking van die 1976-Soweto-opstand se 40ste herdenking. Nel het gesê die bespreking oor jeugwerkloosheid kan nie losgemaak word van Suid-Afrika se voortslepende strukturele ongelykheid nie.

Hy het gewaarsku dat universiteite toenemend hul tradisionele rolle sal moet heroorweeg in ’n vinnig veranderende Afrika-ekonomie wat gekenmerk word deur ’n groeiende jeugbevolking en beperkte werksgeleenthede. “Die missie van entrepreneurskap moet net so belangrik wees as die twee ander missies: onderrig en leer, en navorsing,” het Nel gesê. “Tog moet ons ook die gevaar vryspring dat universiteite gekorporatiseer word.”

‘ ’n Baie groot kwessie van geregtigheid’

In haar hoofrede het prof Anita Cloete van die Fakulteit Teologie ’n soberende beoordeling van jeugwerkloosheid in Suid-Afrika gebied. Sy het dit nie bloot as ’n ekonomiese kwessie beskryf nie, maar as ’n morele en maatskaplike krisis wat diep gewortel is in die land se apartheidgeskiedenis.

“Werkloosheid is na my mening ’n baie groot kwessie van geregtigheid,” het sy gesê. “Dit het te doen met die ongelyke verspreiding van mag, bevoorregting en geleenthede.”

Cloete het opgemerk dat werkloosheid steeds jongmense, vroue en swart Suid-Afrikaners buitensporig swaar tref, ondanks die vordering wat sedert 1994 met toegang tot hoër onderwys gemaak is. Aan die hand van onlangse arbeidstatistieke het sy uitgelig hoe werkloosheid onder die jeug tussen 15 en 34 jaar oud gedurende die afgelope dekade drasties toegeneem het. Wat veral kommerwekkend is, het sy gesê, is die aantal mense wat vir die eerste keer werk soek en bloot nie daarin slaag om die arbeidsmark te betree nie.

“Die grootste deel van werkloosheid in Suid-Afrika – en ook die moeilikste een – is strukturele werkloosheid,” het Cloete verduidelik. “Daar is ’n totale wanbalans tussen dit wat die arbeidsmark vra en dit wat aangebied word deur die mense wat werk soek.”

Sy het studente gewaarsku om nie te aanvaar dat akademiese kwalifikasies alleen werk sal waarborg nie. “Om bloot ’n graad te hê, is vandag nie meer genoeg om die paal te haal nie. Jy het ’n goeie balans van kennis en vaardighede nodig,” het sy gesê.

Cloete het herhaaldelik teruggekeer na die konsep van “sosiale kapitaal” – die netwerke, verhoudings en ondersteuningstelsels wat dikwels bepaal of gegradueerdes toegang tot geleenthede kan kry. “Jy het mense nodig wat jou kan voorstel aan mense in die bedryf waarin jy wil werk,” het sy beklemtoon.

Voorbereiding van studente op ’n veranderende werksplek

Die tweede hoofrede het gefokus op praktiese strategieë vir werkplekgereedheid en loopbaanvoorbereiding. Marquard Timmey, Hoof van die Eenheid vir Graduandi-loopbaandienste aan die US, het studente dringend versoek om reeds van hul eerste studiejaar af by loopbaanbeplanning betrokke te raak, eerder as om te wag totdat hul gradeplegtigheid voor die deur lê. “Daar is genoeg bewyse en navorsing wat toon dat hoe vroeër jy begin, hoe beter is jou kanse om werk te kry,” het hy gesê.

Hy het studente aangemoedig om eng aannames oor loopbaantrajekte te heroorweeg en om die oordraagbaarheid van hul vaardighede te erken. “Ons leef in ’n vaardigheidsgebaseerde werkwêreld. Moenie jou vaardighede onderskat nie,” het Timmey gesê.

Neuwe Kibe, Oorgangsberader: Loopbaanadvies, het hierdie boodskap beaam en aangevoer dat indiensneembaarheid vandag van veel meer as net kwalifikasies afhang. “Die vraag is nie meer watter kwalifikasies jy het nie, maar eerder: Is jy aanpasbaar, is jy gereed om te groei en is jy bereid om voortdurend te leer?” het sy gesê.

Kibe het studente aangemoedig om leierskapsvermoëns, kommunikasievaardighede en professionele selfvertroue te ontwikkel deur kampusbetrokkenheid, vrywilligerswerk en netwerkgeleenthede. “Jou medestudente en klasmaats is jou toekomstige kollegas, vennote en kontakte,” het sy bygevoeg.

Die sessie het ook ’n aanlyn aanbieding deur die Gradlinc-sakebestuurder Pria Panu ingesluit. Sy het studente bekendgestel aan die werwingsplatform vir gegradueerdes wat daarop gemik is om jongmense met internskappe, beurse en werksgeleenthede te verbind.

Studente praat oor druk, opoffering en onsekerheid

Ná afloop van die hoofredes het ’n paneelbespreking van studente en oudstudente ’n meer persoonlike besinning gebied oor die werklikhede wat jong Suid-Afrikaners in die gesig staar terwyl hulle universiteitslewe en onsekere loopbaanvooruitsigte navigeer.

Studente het openhartig gepraat oor die druk om mededingende CV’s op te bou terwyl hulle akademie, leierskapverantwoordelikhede, finansiële probleme en deeltydse werk moet balanseer. Verskeie studente het verwys na die opofferings wat nodig is om akademies suksesvol te bly terwyl hulle terselfdertyd probeer om hulself indiensneembaar te maak in ’n toenemend mededingende arbeidsmark.

Die bespreking het ook die angs beklemtoon wat baie studente ervaar oor grade in die geesteswetenskappe, veral wanneer loopbaanpaaie minder direk voorkom as in beroepe soos regte, rekeningkunde of ingenieurswese.

Eerstegenerasie-studente en oudstudente het stories gedeel van finansiële onsekerheid, lang afstande wat hulle moet pendel, die uitdaging om verskeie werke te hê terwyl hulle studeer, en om hul weg deur universiteitstelsels te vind sonder die ondersteuning van familienetwerke of voorafbestaande institusionele kennis.

Terselfdertyd het baie deelnemers die belangrikheid beklemtoon van leierskapsgeleenthede, mentorskap, studenteorganisasies en kampusondersteuningstrukture om hulle te help om selfvertroue, netwerke en professionele ervaring te ontwikkel.