King V, die vyfde weergawe van Suid-Afrika se toonaangewende raamwerk vir korporatiewe bestuur, is op 31 Oktober 2025 deur die Instituut van Direkteure in Suid-Afrika (IoDSA) en die King-komitee van Suid-Afrika bekendgestel. Dit vervang King IV en is van toepassing op boekjare wat op of ná 1 Januarie 2026 begin. Die bygewerkte kode reageer op ’n vinnig ontwikkelende bestuursomgewing en die nuwe regulatoriese vereistes wat rade en beheerliggame oor sektore heen in die gesig staar.

Die US se Skool vir Rekeningkunde (SvR) het die geleentheid namens die Sentrum vir Korporatiewe Bestuur in Afrika (SKBA) aangebied, ’n liggaam wat toegewy is aan die versterking van die skakel tussen korporatiewe bestuur, organisasieprestasie en sake-etiek. Die SKBA is in 2007 by die Stellenbosch Bestuurskool (SBS) gestig, maar is sedert 2025 by beide die SBS en die SvR gevestig.

Die geleentheid is aangebied in vennootskap met (IoDSA) en die Suid-Afrikaanse Instituut vir Geoktrooieerde Rekenmeesters (SAIGR).

Diegene wat die geleentheid bygewoon het, het lede van die IoDSA en SAIGR, alumni, personeel en belanghebbendes van die SBS en die SvR, US-personeel en -leierskap, verteenwoordigers van die SKBA se beheerraad en bestuurskomitee, asook lede van studentleierskap by die US ingesluit.

Van teorie na praktyk

Die paneelbespreking, gefasiliteer deur Parmi Natesan – ’n lid van die King-komitee, uitvoerende hoof van IoDSA, geoktrooieerde rekenmeester (SA) en geoktrooieerde direkteur (SA) – het uitgewei oor wat rade moet weet, waarvoor bestuursleiers moet begin voorberei en hoe King V oor sektore heen gevestig kan word om vertroue en langtermynwaarde te bou.

Natesan het beklemtoon dat die padskou daarop gemik is om die gesprek van teorie na praktiese toepassing te verskuif.

“King V is nie bedoel om op ’n rak te sit nie,” het sy gesê. “Dit is bedoel om bestuursraadsgesprekke te vorm, besluite te beïnvloed en vertroue in ons instellings te versterk.”

Sy het die bespreking geopen deur die paneellede te vra wat hulle as die belangrikste ontwikkeling in die nuwe kode beskou.

Groeiende momentum in bestuur

Ansie Ramalho, voorsitter van die King-komitee en ’n IoDSA-fasiliteerder en geoktrooieerde direkteur (SA), het gesê een bemoedigende ontwikkeling is die hernude belangstelling in bestuurskodes.

“Ons mag verskillende menings hê oor hoe doeltreffend die kodes is, of hoe dit in wetgewing ingesluit en deur reguleerders toegepas moet word,” het sy gesê. “Maar om die gesprek aan die gang te hou, is ’n baie belangrike beginpunt.”

Volgens Ramalho is die aanvraag vir opleiding en betrokkenheid rondom die nuwe kode merkwaardig.

“Ons kan skaars byhou met versoeke vir praatjies en opleiding,” het sy opgemerk, “en daar is beslis geen teken dat die belangstelling afneem nie.”

Ramalho het ook die openbaarmakingsraamwerk in King V uitgelig, wat volgens haar baie konkreet is en slegs een spesifieke openbaarmaking vereis – dié wat met praktyke verband hou.

“Vir enige praktyke wat nie geïmplementeer is nie, moet organisasies die praktyk duidelik uiteensit, die motivering vir nie-implementering verskaf, en, waar toepaslik, die versagtingsmaatreëls uiteensit wat ingestel is om steeds die beoogde doelwit van die beginsel te bereik,” het sy verduidelik.

Sy het bygevoeg dat die oorblywende openbaarmakingsvereistes relatief eenvoudig is om toe te pas. “Oor kwessies soos raadsamestelling, byvoorbeeld, herhaal ons wat in King IV was. Op sekere plekke word spesifieke verklarings vereis.”

Vroeë tekens van aanvaarding

Richard Foster, ook 'n lid van die King-komitee, IoDSA-fasiliteerder en Geoktrooieerde Direkteur SA, het gesê een van die vroeë bekommernisse was of die verslag aanvaar sou word of bloot gesien sou word as nog 'n bestuurskode wat bydra tot die koste van nakoming.

Richard Foster, ook ’n lid van die King-komitee, IoDSA-fasiliteerder en geoktrooieerde direkteur (SA), het gesê een van die aanvanklike bekommernisse was of die verslag aanvaar sou word of bloot gesien sou word as nog 'n bestuurskode wat bydra tot die koste wat organisasies moet dra.

“Mense besef egter toenemend dat bestuur saak maak en dat die kode waarde vir organisasies kan dryf,” het hy gesê.

Alhoewel dit nog roeg in die implementeringsfase is, het Foster gesê aanvanklike aanduidings is positief.

"Die vroeë tekens rondom aanvaarding is bemoedigend, veral in ag genome die terughoudendheid wat ons gesien het toe Koning III en Koning IV voorgestel is."

Toenemende vertroue in bestuur

Milton Segal, Uitvoerende Hoof: Standaarde by SAICA en ’n geoktrooieerde rekenmeester, het gesê hulle bespeur ’n groter bewustheid van die nuwe kode onder hul lede op.

“Ons lede, veral dié in besigheid, is oorgehaal om die kode te implementeer,” het hy gesê. “Die gevoel is dat mens 'n gevoel daarvoor kan kry. Dit het van die regulatoriese tipe angs weggeneem. Ons is in ’n hoogs gereguleerde omgewing met beduidende nakomingsvereistes, maar die kode word gesien as iets wat organisasies help om te verstaan wat goeie bestuur vereis.”

Hoekom King V nou vrygestel is

In reaksie op ’n vraag oor waarom die verslag uitgereik is voordat sekere wetgewende en regulatoriese ontwikkelings met betrekking tot die Maatskappywet en volhoubaarheidsverslagdoeningstandaarde gefinaliseer is, het Ramalho gesê:

“Ons weet steeds nie wanneer die wysigings aan die Maatskappywet in werking sal tree nie, en hoewel daar baie beweging is rondom die inkorporering van volhoubaarheidsverslagdoeningstandaarde in regulering, weet ons nie presies wanneer dit gaan gebeur of hoe dit gaan lyk nie,” het sy gesê.

“Ons het dit oorweeg om te wag totdat daardie veranderings gefinaliseer is, maar uiteindelik het ons besluit om met King V voort te gaan. Ons benadering was om nie voorskriftelik te wees nie, maar eerder die verantwoordelikheid op beheerliggame en rade van direkteure te plaas om die kritieke besluite te neem.”

Rade, het sy verduidelik, moet besluit watter verslae organisasies moet opstel – of dit nou belanghebbende-, volhoubaarheids- of geïntegreerde verslae is – en verantwoordelikheid neem om dit goed te keur.

“Ek glo dit is die regte benadering omdat dit die verantwoordelikheid vir hierdie besluite plaas waar dit hoort,” het sy gesê.

Bestuur bo nakoming

Ramalho het afgesluit deur te besin oor hoe sy hoop King V die toekoms van bestuur sal beïnvloed, en beklemtoon dat dit nie bloot as risikobestuur of nakoming beskou moet word nie.

“Ek wil graag ’n ander houding teenoor bestuur en hoe leiers hul gesag uitoefen, sien. Ons het leiers nodig wat nie net eties is nie, maar ook effektief – leiers wat strategies is en in staat is om ’n komplekse en onseker omgewing te navigeer. Bestuur moet nie net nakomingsgedrewe wees nie; dit moet ook organisasies in staat stel om waarde te skep.”

Erkenning aan vennote

Ten slotte het prof George Nel, Hoof van die Sentrum vir Korporatiewe Bestuur in Afrika en Adjunkdirekteur Navorsing in die Skool vir Rekeningkunde, die SvR en SAIGR bedank vir hul finansiële ondersteuning. Hy het ook die belangrikheid van strategiese vennootskappe en samewerking tussen die IoDSA, SAIGR, akademici, praktisyns en sentrums soos die SKBA beklemtoon.