Water is 'n skaars, lewensonderhoudende hulpbron wat afhanklik is van reënval, doeltreffende infrastruktuur en verantwoordelike gebruik. Dit ondersteun elke persoon, ekosisteem en ekonomie. In die Wes-Kaap, waar reënvalpatrone toenemend onvoorspelbaar is en droogtesiklusse deel is van ons werklikheid, kan ons watersekerheid nie as vanselfsprekend aanvaar nie.

Tydens 'n Raadsvergadering wat op 25 Februarie 2026 gehou is, het die Stellenbosch Munisipale Raad die implementering van Vlak 2 Waterbeperkings goedgekeur. Dit het op 1 Maart 2026 in werking getree. Die besluit volg op die oorweging van damvlakke, weerpatrone en geprojekteerde voorsiening, en is 'n voorsorgmaatreël wat daarop gemik is om langtermyn watersekerheid in die gebied te verseker.

"Die 2018 ‘Dag Zero’-krisis in Kaapstad het getoon hoe vinnig ons water kan opraak wanneer die vraag die aanbod oortref. Danksy almal se pogings en streng waterbesparingsinisiatiewe het ons die ergste vermy, maar ons streek staar steeds watertekorte in die gesig. Ons damme is afhanklik van seisoenale reën, daarom moet ons water versigtig bly gebruik vir langtermyn volhoubaarheid," sê prof. Nicola Smit, die Universiteit Stellenbosch (US) se waarnemende Uitvoerende Bedryfshoof.

Prof. Smit sê waterbesparing op kampus is ook deel van 'n globale verantwoordelikheid. "Die Verenigde Nasies se Volhoubare Ontwikkelingsdoelwitte vereis optrede in terme van SDG 6: Skoon Water en Sanitasie, wat volhoubare waterbestuur vir almal nastreef. Waterbestuur hou ook verband met SDG 12: Verantwoordelike Verbruik en Produksie, SDG 13: Klimaatsaksie. Elkeen van ons se watergebruik, toon hoe toegewyd ons is aan die bou van 'n sterker toekoms."

"By die US dra elke stort, kombuis- en laboratoriumkraan en sproeier by tot ons gedeelde impak. Die beskerming van hierdie beperkte hulpbron gaan nie net daaroor om 'n krisis te vermy nie. Dit verg om leierskap te toon, verantwoordelikheid te aanvaar en te verseker dat toekomstige geslagte 'n kampus geniet wat volhoubaarheid weerspieël," het prof. Smit gesê.

Volgens Nadeem Gafieldien, US se Direkteur Omgewingsvolhoubaarheid, gebruik US tans meer as 1 300 liter water per dag (die ekwivalent van 'n halwe Olimpiese swembad water). "Om in lyn te kom met bewaringsteikens en munisipale beperkings, moet die Universiteit sy daaglikse verbruik met 272 liter per dag verminder. Dit is haalbaar as elkeen van ons ten minste 10 liter water per dag bespaar."

Hierdie teiken is haalbaar as elkeen van ons:

• Ons storttyd tot 2-3 minute verminder;

• Die kraan toedraai terwyl ons tande borsel;

• Wag totdat jy 'n volle waslading het voordat jy jou wasgoed was;

• 'n Druppende kraan aanmeld voordat dit 'n lek word.

CDIS helpdesk: [email protected] or call 021 808 4666 (Stellenbosch) or 

021 931 5111 (Tygerberg).

Klein aksies soos hierdie, vermenigvuldig met duisende personeel en studente, maak 'n tasbare en meetbare verskil.

Wat die US doen om water te bespaar

Volgens die Gafieldien het die US 'n reeks maatreëls oor sy kampusse geïmplementeer om waterverbruik te verminder en doeltreffendheid te verbeter. Dit sluit in:

Slimmetertegnologie en monitering: Sedert 2017 het die US meer as 400 slimmeters oor sy kampusse geïnstalleer. Hierdie meters monitor gebruik op gebouvlak intyds, wat CDIS in staat stel om abnormale verbruikspatrone te identifiseer en vinnig op lekkasies of ondoeltreffendhede te reageer. Hierdie inisiatief het daartoe gelei dat die US duisende liters weens lekkasies bespaar het.

Benewens direkte waterbesparings, versterk die stelsel ook aanspreeklikheid en maak dit datagedrewe besluitneming rondom infrastruktuuropgraderings en vraagbestuur moontlik.

Deurlopende projekte om afvalwatergehalte te verbeter, versterk die Universiteit se langtermyn-omgewingsdoelwit verder en verminder die druk op varswaterbronne.

Landskap en besproeiing: Die universiteit gebruik waterwyse, inheemse plantspesies en outomatiese besproeiingstelsels wat grootliks snags werk om verdamping te verminder.

Gedragsverandering en betrokkenheidsveldtogte: Verskeie betrokkenheidsveldtogte wat op gedragsverandering gemik is om personeel en studente bewus te maak van die noodsaaklikheid om waterverbruik te verminder, soos om korter te stort.

Watter ander maatreëls sal nodig wees?

Volgens Gafieldien stel die US bykomende maatreëls in om waterverbruik op sy kampusse te verminder. Dit sluit in:

Infrastruktuuropgraderings

• Badkamers regoor die kampus sal ondersoek word om waterbesparingsgeleenthede te identifiseer.

• Ouer toebehore sal vervang word met doeltreffende alternatiewe, insluitend waterbesparende stortkoppe, kraanbelugters en moderne 6-liter toiletsinkbakke.

Kombuise en spyseniering

• Ons kombuispersoneel word aangemoedig om slegs die hoeveelheid water wat in wasbakke benodig word, te gebruik wanneer hulle skottelgoed en potte was; en

• Vermy om krane onnodig te laat loop.

Skoonmaakdienste

• Skoonmaakspanne word aangemoedig om water spaarsamig te gebruik en doeltreffende skoonmaakpraktyke te volg.

Laboratoriums

• Ons laboratoriumpersoneel en studente aanspoor om slegs die nodige hoeveelheid water vir skoonmaak te gebruik;

• Verminder deurlopende lopende water vir verkoeling of skoonmaak van eksperimente waar moontlik; en

• Verbetering van doeltreffendheid in prosesse soos die produksie van gedistilleerde water.

Wat meer kan ons doen? Die 10-liter-uitdaging

Wat as elke lid van die US-gemeenskap hom daartoe verbind om net 10 liter per dag te bespaar?

Wat as laboratoriums, koshuise, departemente en sportspanne elk een innoverende waterbesparingsidee identifiseer?

Ons nooi personeel en studente uit om hul idees vir waterbesparing op kampus te deel - in kantore, laboratoriums, koshuise of gedeelde ruimtes.

Stuur jou voorstelle na Christine Groenewald by [email protected].

Tien geselekteerde idees sal elk 'n Matie Winkel-koopbewys ontvang. En wie weet - die mees innoverende idee wen dalk 'n groter prys. (Ons is oop vir kreatiewe voorstelle!)

Watersekuriteit is ons gesamentlike verantwoordelikheid.

Sluit aan by die watergesprek op kampus: gesels met Christine Groenewald by [email protected]