Op 67 is dr Retha Smit ’n lewende bewys daarvan dat jy nooit te oud is om te leer nie. As ’n lewenslange leerder het Smit Donderdag (26 Maart 2026) haar PhD in psigiatrie by die Universiteit Stellenbosch (US) se Maart-gradeplegtigheid ontvang. Hierdie prestasie is die hoogtepunt van dekades se toewyding aan navorsing en leer.

Smit, wat vir byna drie dekades in psigiatriese navorsing by die US werk, sê dat toe sy in 2012 as ’n eerstejaarstudent ingeskryf het, sy reeds ’n duidelike doelwit gestel het: om haar PhD te behaal. “Ouderdom was nooit vir my ’n faktor nie. Ek bly eerder diep dankbaar vir die gesondheid en krag wat my in staat gestel het om die reis te voltooi wat ek in 2012 begin het.

“Om hierdie mylpaal te bereik was een van die mees vervullende ervarings van my lewe. Die geleentheid om intellektueel te groei en met soveel nuwe idees en konsepte om te gaan was diep verrykend. Ek voel trots en dankbaar om hierdie doelwit te kon bereik het.

“Hierdie prestasie wys met deursettingsvermoë, ’n positiewe ingesteldheid en selfvertroue kan jy bereik wat jy jouself ten doel stel.”

Smit se studieleier, prof Laila Asmal van die Departement Psigiatrie aan die US, eggo hierdie sentiment wanneer sy haar prestasie beskryf as ’n wonderlike getuienis van deursettingsvermoë, lewenslange leer en die krag om weer van voor af te begin.

Akademiese reis

Smit se akademiese reis het lank voor haar formele nagraadse studie begin.

Nadat sy ’n diploma in algemene verpleging en verloskunde behaal het, het sy in 1996 aansoek gedoen vir ’n pos as studiekoördineerder vir kliniese proewe in psigiatrie. Hoewel sy geen formele opleiding in psigiatrie gehad het nie, was Smit vasbeslote om te leer. Kort daarna is sy aangestel as die hoof-studiekoördineerder (proefverpleegster) van ’n baie besige psigiatriese klinieseproewe-eenheid by die US, ’n rol wat sy tot aan die einde van 2023 beklee het toe sy afgetree het. In dieselfde jaar het Smit ’n vroeë-loopbaan-navorsingstoekenning van die Internasionale Skisofrenie-navorsingsvereniging ontvang.

Wat Smit se prestasie nóg merkwaardiger maak, is dat sy haar honneursgraad in sielkunde cum laude op 60-jarige ouderdom deur UNISA voltooi het en later haar meestersgraad in navorsingsielkunde by die US behaal het. Wanneer sy besin oor wat haar gemotiveer het om hierdie akademiese reis later in die lewe te begin, sê Smit:

“As ’n enkelouer het ek vier kinders grootgemaak terwyl ek voltyd gewerk het en, by tye, ’n deeltydse werk gehad het om deur die maand te kom. Dit was baie belangrik vir my om my professionele verantwoordelikhede te balanseer met betekenisvolle tyd saam met my kinders. Ek het aktief betrokke gebly by hulle opvoedkundige reise en hulle deelname aan sport ondersteun.

“Gedurende daardie jare was daar min geleentheid vir my om verdere studie te volg. Nogtans het ek altyd die voorneme gehad om my opvoeding voort te sit wanneer die tyd reg was. My ouers het in my ’n diep waardering vir die waarde van kennis ingeprent, en daardie oortuiging het ’n konstante bron van motivering gebly.

“Terselfdertyd het ek die voorreg gehad om saam met hoogs gekwalifiseerde psigiaters en statisties streng navorsers te werk vir wie ek groot bewondering gehad het, en om van hulle te leer het my akademiese aspirasies verder geïnspireer.”

Smit sê in 2012, toe haar jongste kind universiteit toe gegaan het, het sy uiteindelik die geleentheid gehad om haar langgekoesterde doelwit om ’n PhD te behaal, na te streef.

Hoewel sy vier kinders as ’n enkelma grootgemaak het terwyl sy haar loopbaan gebou het, het Smit seker gemaak dat hulle altyd elke geleentheid gehad het om hulself akademies te verryk en uit te blink in buitemuurse aktiwiteite soos sport.

“Ek het myself ten volle daartoe verbind om hulle emosioneel én finansieel te ondersteun. My kinders is grootgemaak om te waardeer wat hulle in die lewe het, om die meeste van hulle omstandighede te maak, en om te verstaan dat sukses persoonlike inspanning vereis eerder as om te verwag dat die samelewing hulle moet dra.”

PhD-navorsing

Vir haar PhD-studie het Smit gefokus op terugval in skisofrenie en die rol wat faktore buiten nie-nakoming van behandeling speel. Sy wys daarop dat skisofrenie ongeveer 1% van die wêreldbevolking affekteer en daarom as ’n lae-voorkoms-versteuring beskou word.

“Die siektelas daarvan is egter aansienlik, en dit tel onder die toptien-oorsake van gestremdheid wêreldwyd. Dit is ’n chroniese siekte wat gekenmerk word deur hoë terugvalsyfers, wat kan lei tot ernstige psigososiale en biologiese gevolge, insluitend selfbesering of skade aan ander, verlies aan werksgeleenthede, gespanne interpersoonlike verhoudings, verhoogde selfdoodrisiko, oormatige gebruik van gesondheidsorgdienste, siekteprogressie en behandelingsweerstandigheid.”

Smit sê haar navorsing toon dat terugval in skisofrenie voortspruit uit ’n kombinasie van biologiese kwesbaarheid, psigososiale ondersteuning en breër strukturele faktore. “Intervensies wat enige van hierdie vlakke verwaarloos, sal onwaarskynlik volhoubare verbeteringe in terugvaluitkomste lewer.”

In 2024 het sy die eerste virtuele-realiteit-gebaseerde studie oor skisofrenie in Suid-Afrika uitgevoer ná opleiding in Denemarke in AVATAR-terapie vir skisofrenie, ’n terapeutiese benadering wat aanhoudende ouditiewe hallusinasies (die hoor van stemme wat nie daar is nie) behandel.

Nie stadiger nie

As ’n lewenslange leerder is Smit nie van plan om rustiger te lewe nie. Met ’n PhD in die sak, beplan sy om artikels oor haar bevindinge te publiseer, meestersgraadstudente te begelei, en by te dra tot ’n kliniese proefneming oor skisofrenie, sowel as assesserings vir ’n ander studie wat behandelingsweerstandige skisofrenie ondersoek.

Buiten haar akademiese werk geniet Smit kreatiewe aktiwiteite. Sy speel akoestiese kitaar en maak gereeld musiek saam met vriende wat haar liefde vir 1970’s- en 1980’s-rock deel. Sy is ook passievol oor Ierse hekelwerk en kantwerk, vaardighede wat sy haarself geleer het deur aanlyn tutoriale van kenners in Oos-Europa te volg.

“Deur instruksie-video’s te kyk en hoogs kreatiewe Ierse hekelwerkmeesters van Oekraïne, die Tsjeggiese Republiek en Pole te volg, het ek myself geleer hoe om pragtige klere te ontwerp en te skep. Nog ’n stokperdjie wat ek geniet, is om miniatuurmodelhuise te bou. Ek het ’n gedetailleerde miniatuurmodel van die huis waar my kinders grootgeword het geskep, volledig met die meubels en dekor soos ons dit destyds gehad het.”

As sy gevra word watter raad sy aan ander sou gee wat dit oorweeg om later in die lewe na die universiteit terug te keer, sê Smit: “Dit is nooit te laat om jou doelwit te bereik nie. As jy gelukkig genoeg is om goeie fisieke en geestelike gesondheid te geniet, is die belangrikste stap om jou gedagtes op ’n doelwit te vestig. Oorweeg die uitdagings wat jou in die gesig kan staar om daardie doelwit te bereik en beplan aktief om dit te oorkom. Gebruik die talente wat aan jou gegee is en gun jouself die geleentheid om ’n vervullende reis van persoonlike groei en verryking te begin.”