Xichavo Irvin Makhubele het op die dorpie Magoro in Limpopo grootgeword waar generasies langs mekaar gewoon het, en waar die ritmes van die daaglikse lewe deur gemeenskap, geloof en deursettingsvermoë gevorm is.

Hy is grootliks deur sy ouma Joyce, saam met sy oumagrootjie, in ’n huishouding grootgemaak wat dikwels vol mense was. Van Donderdag tot Saterdag het sy ouma tradisionele bier, umqombothi, verkoop, wat bure en besoekers na hulle huis gelok het. 

“Dit het ons huis vol lewe en mense gemaak,” onthou Makhubele. “Dit het my geleer hoe om met verskillende mense te kommunikeer en gemeenskapslewe te verstaan.” Die kerk was ewe vormend. As ’n gereelde lid van die aanbiddingspan en -orkes het hy dissipline en ’n sin vir doelgerigtheid ontwikkel wat later sy akademiese reis sou anker.

’n Grondslag gevorm deur familie en ambisie

Makhubele was in die Primêre Skool Kulani voordat hy na die Sekondêre Skool Nwamalobye oorgeskuif het vir sy hoërskoolloopbaan. Dit is hier waar sy akademiese dryfkrag begin vorm aanneem het. Hy was van nature mededingend en was deurgaans onder die topleerders in sy klas. “Teen graad 12 het ek geweet ek moes hard werk, want my toekoms het daarvan afgehang,” sê hy.

Om die eerste een in sy gesin te word wat universiteit toe gaan, was ’n prestasie wat die hoop gedra het van diegene wat hom van die begin af ondersteun het. “Dit beteken vir my alles. Dit het my familie gewys dat dit, ondanks uitdagings, moontlik is om hindernisse te oorkom en nuwe geleenthede te skep.”

By die Fort Hare-Universiteit in die Oos-Kaap het hy ’n Baccalaureusgraad in Administrasie in Publieke Administrasie voltooi. Om weg van die huis af te studeer, was ’n doelbewuste besluit. “Ek wou myself uitdaag, ander tale leer en verskillende kulture ervaar,” verduidelik hy.

Om uit ’n nederige landelike agtergrond te kom, het sy eie uitdagings meegebring. “Ek het soms anders as ander studente gevoel wat meer blootgestel gelyk het of uit gesinne met meer finansiële hulpbronne gekom het. Finansiële uitdagings was ook moeilik. Jy het geld nodig vir klere, boeke en reise, en soms word beursbetalings vertraag. Nog ’n uitdaging was portuurdruk – universiteit stel jou bloot aan baie verskillende lewenstyle, en ek moes myself voortdurend aan my doelwitte herinner en gedissiplineerd bly.” 

Balans tussen werk, studie en vasberadenheid

Nadat hy sy voorgraadse graad voltooi het, het Makhubele ’n pos by die Johannesburg-metromunisipaliteit bekom. Terselfdertyd het hy vir ’n Baccalaureus in Publieke Administrasie Honneurs aan die Universiteit Stellenbosch (US) ingeskryf met ’n buigsame model wat bloksessies met interaktiewe telematiese leer gekombineer het.

Die reëling het hom toegelaat om te werk terwyl hy studeer, met eksamens wat by die US Pretoria-sentrum geskryf is. Dit was ’n veeleisende balans. Gedurende sy honneursjaar het die druk toegeneem. Een besonder uitdagende module het sy vasberadenheid getoets nadat hy ’n assessering weens ’n klein fout gedruip het. “Dit was frustrerend, veral omdat ek geweet het ek was so naby,” sê hy. “Maar ek het myself aan my doelwit herinner, meer geoefen, my foute reggestel en net aangehou.” 

Daardie volharding is grotendeels gevorm deur die bestendige aanmoediging van sy ouma. Haar leiding, prakties én emosioneel, het deur sy hele reis konstant gebly. “Sy het my altyd aangemoedig om op my opvoeding te fokus en my daaraan herinner dat ek opgewasse was, ongeag ons omstandighede,” sê hy.

Op sy gradeplegtigheidsdag was hy terdeë bewus van hoe betekenisvol dié oomblik is. Verskeie lede van sy gesin – insluitende sy ma, Nkhensani Winny Makhubele, sy tannie, Polite Makhubele, en sy jonger suster, Siyabonga Ngobeni –  het van Limpopo na Stellenbosch gereis om sy gradeplegtigheid by te woon.

“Dit beteken vir my alles,” sê hy. “Hulle het my reis van die begin af gesien – die uitdagings, die opofferings en die hard werk. Om hulle daar te kon hê om my te sien gradueer, is ’n volsirkel-oomblik. Dit was ’n baie emosionele en onvergeetlike dag, en ek is dankbaar ons kon ’n gesinsfoto neem om dit vir ewig te onthou.”

Hoewel sy ouma nie self daar kon wees nie, bly haar teenwoordigheid sentraal tot die geleentheid. “Sy het my regdeur my studieloopbaan ondersteun. Hierdie prestasie is netsoveel hare as myne.”

’n Lewenslange staatsamptenaar

Makhubele is tot die bou van ’n betekenisvolle loopbaan in die staatsdiens verbind. Hy werk reeds in die veld en pas toe wat hy geleer het terwyl hy professioneel aanhou groei. “Ek geniet dit dat die teorie wat ek bestudeer het, nou prakties word,” sê hy. “Ek wil betekenisvol bydra en meer verantwoordelikheid aanvaar.”

Terselfdertyd hoop hy om daardie impak verder as sy eie loopbaan uit te brei. Omdat hy uit ’n gemeenskap met beperkte hulpbronne kom, is hy intens bewus van hoe beperkte toegang tot inligting jongmense se keuses kan vorm. “Ek wil leerders help om die geleenthede wat vir hulle beskikbaar is, te verstaan,” sê hy. “Baie is nie ten volle ingelig oor loopbane soos publieke administrasie nie.”

Sy boodskap aan diegene wat in dorpies soos Magoro grootword, is gewortel in ervaring. “Universiteit is nie buite bereik nie,” sê hy. “Met dissipline, fokus en die regte ondersteuning kan jy jou doelwitte bereik, maak nie saak waar jy vandaan kom nie.”