Elana Ryklief het in Steenberg op die Kaapse Vlakte grootgeword en vroeg geleer veerkragtigheid en vasberadenheid is noodsaaklike instrumente om haar pad deur die lewe te vind. Jare later sou dieselfde eienskappe haar na ’n buitengewone mylpaal dra: om in net drie jaar ’n PhD in Engelse Studie aan die Universiteit Stellenbosch (US) te verwerf.

Die pas gegradueerde dr Ryklief is deeglik bewus daarvan dat haar akademiese prestasies uiters betekenisvol is. “Aangesien ek uit ’n benadeelde gemeenskap kom en die eerste in my familie is wat ’n hoëronderwyskwalifikasie verwerf het, het ek geweet ek breek ’n generasiesiklus deur ’n loopbaan in die akademie te volg,” merk sy op. “Die nalatenskap van apartheid het die generasies voor my belemmer. Tog het ek op hierdie nalatenskap staatgemaak om my navorsing, my eie waardestelsels en doelwitte te beïnvloed.”

Vroulike rolmodelle

Ryklief gee erkenning aan die vroue in haar lewe vir die vorming van haar identiteitsgevoel en haar vroulikheid van vroegs af. “Steenberg is ’n lewendige gemeenskap vol mense van uiteenlopende agtergronde en geleefde ervarings,” sê sy. “Bruin vroue is formidabel, sterk en uitsonderlik onafhanklik. Gedurende my kinderjare het hierdie vroue my doelwitte en drome ondersteun en al my prestasies gevier.”

Haar kinderherinneringe weerspieël egter die kompleksiteit van grootword in ’n gemeenskap wat gekenmerk word deur warmte én ontbering. “Die goeie herinneringe is op gemeenskap en vieringe gegrond,” onthou sy. “Maar daar was ook moeilike werklikhede. Die buurt word deur bendegeweld, dwelmmisbruik, polisieklopjagte en die dood van gewone mense geraak.”

Hierdie vroeë ervarings sou later die kritiese perspektief beïnvloed wat sy na haar navorsing bring.

Op skool het onderwysers Ryklief se akademiese potensiaal vinnig raakgesien en haar nuuskierigheid en toewyding aangemoedig. Sy het aanvanklik beplan om op universiteit in die natuurwetenskappe te studeer, maar uiteindelik het sy haar intellektuele tuiste in die geesteswetenskappe gevind.

Om ’n stem deur geleerdheid te vind

Sy het by die US die studieleiers ontmoet wat ’n deurslaggewende rol in die vorming van haar doktorale werk sou speel: prof Sally-Ann Murray en prof Mathilda Slabbert in die Departement Engels.

Murray sê die begeleiding van Ryklief se projek was intellektueel uitdagend én diep bevredigend. “Elana was die sleutel tot alles,” sê Murray. “Sy was gretig om haar idees en ervarings te deel, maar het ook leiding ernstig opgeneem en die harde werk gedoen om haar denke te konseptualiseer, weer te gee en te verfyn. Haar werk is innoverend en roerend, en ons is ongelooflik trots op die bydrae wat sy tot transgender-studie gemaak het.”

Ryklief se navorsing ondersoek transgender-lewensbeskrywing en -voorstelling, en put uit ontluikende trans-navorsing sowel as haar eie outo-etnografiese ervarings. Sy voer aan dat populêre aannames dikwels geslagsoorgang as ’n eenvoudige lineêre reis van “voor” na “na” raam – ’n narratief wat sy glo nie die kompleksiteit van geleefde werklikhede weerspieël nie.

Slabbert sê Ryklief se navorsing open nuwe maniere om oor transgender-ervarings in Suid-Afrika te dink. “Haar baanbrekerswerk bied deurslaggewende insigte in hoe samelewings en instellings op transgender individue reageer,” sê Slabbert. “Elana se passie, energie en toewyding het ons as studieleiers op ons tone gehou. Dit was ’n besonder lonende ervaring.”

Grense in die akademie afgebreek

Om ’n doktorsgraad in drie jaar te voltooi, is ’n veeleisende prestasie in enige vakgebied. Ryklief se motivering om te volhard, het uit ’n gevoel van doelgerigtheid gekom. “Ek put uit die krag, hoop en drome van al die cis en trans vroue wat voor my gekom het,” sê sy. “Ek het geweier om op te gee en wou myself, my studieleiers en al die vroue wat my ondersteun het, trots maak.”

Haar prestasie dra besondere betekenis vir die gemeenskap waaruit sy kom. “Sover ek weet, is ek onder die eerste bruin transgender vroue van die Kaapse Vlakte om ’n PhD van die Departement Engels aan die Universiteit Stellenbosch te verwerf.”

Ryklief sê sy is bemoedig deur die veranderinge in houdings teenoor die trans gemeenskap wat sy oor die afgelope dekade gesien het. “Toe ek in 2014 begin het, het die Universiteit nie baie ondersteuningstelsels gehad wat daarop gemik was om trans mense in te sluit en hulle lewens te verbeter nie.

“Die uitdagings waarmee ek gekonfronteer is, het my gedwing om op my agentskap en onafhanklikheid staat te maak – om te veg vir erkenning en insluiting in ruimtes wat my voorheen uitgesluit of net verduur het.”

Met die verloop van tyd het sy belangrike veranderinge begin sien en hoop haar eie teenwoordigheid en aktivisme het op een of ander klein manier tot daardie vooruitgang bygedra.

Deernis deur stories

Ryklief se navorsing kry reeds erkenning. Sy het saam met Murray ’n artikel met die titel ‘Transgender narratives and online dating: Reframing trans-cis relations (in Cape Town)’ geskryf, wat in die Journal of Multidisciplinary International Studies verskyn. Sy het ook ’n ses maande lange Consolidoc- postdoktorale genootskap by die US en bykomende navorsingsfinansiering bekom om haar werk verder te ontwikkel.

Wat die toekoms betref, hoop sy om ’n loopbaan in die akademie te bou en voort te gaan om transgender-ervarings in Suid-Afrika te dokumenteer.

“Ek is opgewonde om voort te gaan om navorsing vir en deur my gemeenskap te lewer,” sê sy. “My doel is om hierdie stories te deel en na ruimtes te bring waar dit nie altyd gehoor is nie.”

Vir Ryklief gaan akademiese werk uiteindelik daaroor om begrip uit te brei en te verseker dat die alledaagse ervarings van transgender mense as deel van die breër argief van menslike kennis erken word.

“Ons stories, identiteite en hoe ons onsself voorstel, is voortdurend besig om te ontwikkel,” meen sy. “Deur dit te erken, kan ons ruimte skep vir deernis, begrip en genade.”